Plant ysgol Llanfaes ym Mhowys sy'n weithio gyda Dementia Cymru er mwyn cael ei chydnabod yn ysgol sy'n ystyriol o ddementia
Dathlu gwaith ein hysgolion

Enw’r Ysgol: Ysgol Llanfaes

Sir: Powys

Enw’r Pennaeth: Mrs Karen Lawrence

Nifer o fyfyrwyr: 240

Mae ysgol gynradd ym Mhowys yn dathlu am fod y cyntaf yn y sir i weithio gyda Dementia Cymru tuag at gydnabyddiaeth fel ysgol sy’n ystyriol o ddementia.

Cyn hynny, fel nifer o ysgolion, roedd Ysgol Llanfaes wedi mynd â'r côr i ganu yn yr ysbyty a'r cartref preswyl lleol, ond dywedodd pennaeth Mrs Karen Lawrence nid oedd hynny wedi ein helpu i ddeall nac ystyried sut y gallem chwarae rhan ragweithiol yn y gwaith o godi ymwybyddiaeth.

“Gyda chymorth gan yr eiriolwr dementia lleol (a oedd hefyd yn un o neiniau'r ysgol), rhoddwyd hyfforddiant ar ymwybyddiaeth i bob rhanddeiliad - staff, rhieni, llywodraethwyr ac yn bwysicaf oll, ein disgyblion.”

Cefndir

Yn ystod tymor yr hydref 2014 rhoddwyd hyfforddiant ar ymwybyddiaeth i bob rhanddeiliad – staff, llywodraethwyr ac wedyn rhieni.  Yn ogystal, mae'r ysgol wedi cynnal sesiynau ymwybyddiaeth ar gyfer y gymuned leol.

Roedd ymateb y plant yn wych, meddai Mrs Lawrence. “Gwnaethant benderfynu cynyddu cwmpas gwaith codi ymwybyddiaeth drwy ddylunio posteri, taflenni a modelau i egluro dementia, y gwnaethant eu rhannu yn ystod bore coffi nesaf yr ysgol.

Yn dilyn hynny, cynhaliwyd cyfarfod rhwng yr ysgol, y cartref gofal a'r eiriolwr dementia a chytunwyd y dylid dechrau prosiect i bontio'r cenedlaethau.

Gardd Synhwyraidd Ffocws y prosiect ar hyn o bryd yw datblygu gardd synhwyraidd ar gyfer y cartref sydd wedi gael ei dylunio gan ddisgyblion. Mae Dementia Cymru wedi ariannu garddwr synhwyraidd i weithio gyda disgyblion a thrigolion.

Bob wythnos, mae grŵp o 10 o blant Blwyddyn 6 yn ymweld â'r cartref ac yn gweithio gyda'r trigolion, yn plannu hadau, planhigion, llysiau, ac ati ac yn gweithio ar y rhandir.

“Yn ystod fy 30 mlynedd yn addysgu, dyma rai o'r sesiynau mwyaf ysbrydoledig yr wyf wedi cael y fraint o fod yn rhan ohonynt,” dywedodd Mrs Lawrence.

“Mae'r plant a'r trigolion yn siarad byth a beunydd, ac mae gan yr henoed atgofion clir iawn am eu profiadau garddio eu hunain.

“Dywedwyd wrthym fod y staff yn synnu, ar ôl i'r plant ymweld, wrth weld lefel y sgwrsio rhwng y trigolion yn ystod amseroedd bwyd, nad ydynt yn gweld y fath lefel unrhyw bryd arall.

“Mae lles y plant a'r trigolion yn gwella yn ddi-os. Tra bod y gwaith yn y cartref gofal yn parhau, yn yr ysgol gwnaethom gynnwys Wythnos Genedlaethol Ymwybyddiaeth o Ddementia fel rhan o Wythnos Byw'n Iach yr ysgol.

“Yn ystod yr wythnos hon, ymwelodd comisiynydd pobl hŷn Llywodraeth Cymru â ni. Gallai weld y plant o'r dosbarth Derbyn i Flwyddyn 6 yn gweithio ar amrywiaeth o weithgareddau i feithrin eu dealltwriaeth yn barhaus.

Mae llawer wedi'i gyflawni mewn cyfnod byr o amser. Ond mae'n brosiect agored.

Fel ysgol, credwn fod y gwaith hwn yn bwysig, a chaiff ei gynnwys yn ein hamserlen flynyddol o weithgareddau. Bydd y gwaith gyda'r cartref gofal yn rhan o'r gwaith cymuned naturiol y mae Blwyddyn 6 yn ei wneud. Pan fydd y cnydau'n barod i gael eu cywain, byddwn yn helpu i wneud hynny ac yn cynnal sesiynau coginio gyda'r trigolion. Bydd cylch blynyddol o weithgareddau gan gynnwys te prynhawn â thema, cyngherddau, a chysylltiadau i gefnogi gwaith pwnc.

Manteision  

“Mae'r prosiect hwn yn cynnig cynifer o fanteision i'r disgyblion drwy roi’r cyfle iddynt feithrin a defnyddio llawer o sgiliau mewn cyd-destun bywyd go iawn, gan gynnwys cyfathrebu, cyflwyno, trefnu, TG, llythrennedd a rhifedd, hunanhyder, lles, gwaith tîm, datrys problemau i enwi dim ond rhai,” dywedodd Mrs Lawrence.

“Ar ben hynny, mae'r trigolion hefyd yn cael budd. Nid oes data pendant ar gael, ond mae brwdfrydedd y plant a thrigolion y cartref yn dweud cyfrolau.

“Mae llawer o waith i'w wneud o hyd er mwyn cyflawni'r nod cyffredinol - sef creu cenhedlaeth sy'n ystyriol o ddementia - ond gwyddom ein bod yn ennyn brwdfrydedd yn hynny o beth a byddwn yn parhau i wneud hynny.

“Credwn fod hyn yn amhrisiadwy o ran helpu ein plant i werthfawrogi profiadau a gwybodaeth yr henoed ac i ddod yn ddinasyddion gofalgar yn y dyfodol.”

Diddordeb

"Drwy rannu hyn ar wefan ERW, ein gobaith yw y bydd yn ennyn diddordeb eraill ac yn parhau i godi ymwybyddiaeth ar raddfa ehangach. "Mae ERW yn gonsortiwm cefnogol, sy'n cydnabod nad yw llawer o'r dysgu mwyaf effeithiol mewn ysgolion o reidrwydd yn cael ei nodi gan ddata yn unig."

Ystadegau Dementia:

• Bydd gan filiwn o bobl yn y DU ddementia erbyn 2025.

• Mae dwy ran o dair o'r bobl â dementia yn fenywod.

• Mae cyfran y bobl â dementia yn dyblu am bob grŵp oedran pum mlynedd.

• Mae gan un o bob chwech o bobl 80 oed a throsodd ddementia.

• Gellir priodoli 60,000 o farwolaethau y flwyddyn yn uniongyrchol i ddementia.

• Byddai atal dementia am gyfnod o bum mlynedd yn lleihau nifer y marwolaethau y gellir eu priodoli'n uniongyrchol i ddementia 30,000 y flwyddyn.

   

 Ysgol Llanfaes logo

Local Authorites Swansea-Abertawe Neath Port Talbot - Castell Nedd Port-Talbot Ceredigion Carmarthenshire - Sir Gaerfyrddin Pembrokeshire-Sir Benfro Powys

Mae ERW yn gynghrair o 6 awdurdod lleol sy’n cael ei rheoli gan gyd-bwyllgor a gyfansoddwyd yn gyfreithiol. Ei nod yw gweithredu’r strategaeth ranbarthol a’r cynllun busnes a gytunwyd i gefnogi gwella ysgolion.